Εθνική Ομάδα Εργασίας για την Απασχόληση των Νέων
στο πλαίσιο του Δομημένου Διαλόγου του Ανανεωμένου Πλαισίου
για την Ευρωπαϊκή Συνεργασία στον Τομέα της Νεολαίας.
ΠΡΩΤΗ ΦΑΣΗ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ
(15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ – 15 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010)
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Α) Διάγνωση
Η απασχόληση των νέων και η επιρροή της στην αυτονομία των νέων.
Απασχόληση/ανεργία:
Η ανεργία των νέων αποτελεί το βασικότερο ίσως πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι νέοι σήμερα στην Ελλάδα. Τα ποσοστό νεανικής ανεργίας είναι από τα υψηλότερα στην Ευρώπη και πολύ μεγαλύτερο σε σχέση με το ποσοστό συνολικής ανεργίας της χώρας. Επιπλέον, η ποιότητα της απασχόλησης όσων έχουν εργασία είναι χαμηλή. Είναι διάχυτη η αίσθηση ανασφάλειας των νέων λόγω των ευέλικτων μορφών εργασίας στις οποίες αναγκάζονται να καταφύγουν, λόγω του φαινόμενου της εργοδοτικής αυθαιρεσίας και της ελλειμματικής λειτουργίας των μηχανισμών ελέγχου αλλά και γενικότερα σε σχέση με το μέλλον του ασφαλιστικού και προνειακού συστήματος.
Πρόσβαση στην αγορά εργασίας:
Τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν ιδίως οι νέοι στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας αποτελούν το βασικότερο πρόβλημα της νεολαίας της χώρας. Παρατηρείται έλλειψη αποτελεσματικότητας δημόσιων πολιτικών ενίσχυσης της πρόσβασης και απαιτείται ενίσχυσή τους με ενεργητικές πολιτικές. Απαιτείται ενδυνάμωση των πολιτικών και αναδιάρθρωση των φορέων ενίσχυσης της απασχόλησης. Είναι εκτεταμένη η πρακτική της απασχόλησης σε θέση μερικής απασχόλησης αντί της επιθυμητής πλήρους απασχόλησης υπό το φόβο της έλλειψης πρόσβασης στην αγορά.
Νεανική αυτονομία:
Στην Ελλάδα παρατηρείται έντονα το φαινόμενο της μειωμένης αυτονομίας των νέων. Η απασχόληση των νέων αποτελεί τον βασικό αποφασιστικό παράγοντα που προωθεί ή εμποδίζει τη νεανική αυτονομία. Σημαντικό επίσης ρόλο στη μειωμένη νεανική αυτονομία αποτελεί και η οικογενειακή κουλτούρα. Ωστόσο παρατηρείται έντονα το φαινόμενο οι νέοι να φεύγουν από την οικογενειακή εστία και να αποκτούν αυτονομία μετά τα 30 έτη. Το διαθέσιμο εισόδημα των νέων είναι μικρό και απαιτούνται πολιτικές στήριξης και ενίσχυσης. Σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει η ενεργητική στήριξη και διεύρυνση του θεσμού της κάρτας νέων σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Υπάρχει προβληματισμός για το ρόλο που παίζει η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία. Δεν υφίσταται καμία δημόσια στεγαστική πολιτική για τους νέους.
Επιχειρηματικότητα και αυταπασχόληση των νέων
Παρατηρείται έντονα το φαινόμενο της επιχειρηματικότητας ανάγκης και όχι της επιχειρηματικότητας ευκαιρίας. Ακόμη συναντούμε συχνά το πρόβλημα της βραχύβιας επιχειρηματικότητας (σύντομης διάρκειας) και της έλλειψης εξαγωγικού προσανατολισμού των νέων επιχειρήσεων. Απαιτείται στροφή στην ενίσχυση της επιχειρηματικότητας υψηλών δυνατοτήτων. Απαιτείται ενίσχυση και προώθηση των δομών στήριξης της νεανικής επιχειρηματικότητας (θυρίδες επιχειρηματικότητας, παρατηρητήριο νεανικής επιχειρηματικότητας). Απαιτούνται δράσεις μείωσης του κόστους έναρξης και αρχικής ανάπτυξης της νεανικής επιχειρηματικότητας. Γενικότερα απαιτείται συντονισμένη δράση διευκόλυνσης της επιχειρηματικότητας. Σημαντικό κομμάτι των δημόσιων πολιτικών πρέπει να είναι η αποκεντρωμένη/περιφερειακή διάσταση της ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας.
Συνθήκες εργασίας και ίση αντιμετώπιση. Συμφιλίωση ιδιωτικής και επαγγελματικής ζωής
Παρατηρείται έντονα στις ηλικίες των νέων το φαινόμενο της υποαπασχόλησης και της ετεροαπασχόλησης. Ακόμη παρατηρούνται συχνά φαινόμενα ανασφάλιστης εργασίας, εργασίας πλήρους απασχόλησης ενώ υφίσταται σύμβαση μερικής απασχόλησης, αυτοαπασχόλησης ενώ υφίσταται εξαρτημένη εργασία, ενοικίαση εργαζομένων κλπ.
Παρατηρούμε έντονο το φαινόμενο της ηλικιακής διάκρισης στην αγορά εργασίας, όχι με θεσμικό τρόπο αλλά ως κοινή πρακτική.
Η μειωμένη ποιότητα της απασχόλησης και η έλλειψη αυτονομίας πολλών νέων επηρεάζει αρνητικά τη συμφιλίωση ιδιωτικής και επαγγελματικής ζωής. Εξαιρετικά μεγάλο πρόβλημα σε αυτόν τον τομέα αντιμετωπίζουν οι νέες μητέρες και οι μονογονεϊκές οικογένειες.
Υπάρχει εξαιρετικά σύνθετο και πολυδαίδαλο πλαίσιο εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας, σε συνδυασμό με σχεδόν ανύπαρκτους και αναποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου. Απαιτείται μείωση της γραφειοκρατίας, κωδικοποίηση της νομοθεσίας και ενίσχυση στην πράξη των μηχανισμών ελέγχου.
Υφίσταται σοβαρό πρόβλημα διαγενεακής δικαιοσύνης στις δημόσιες οικονομικές και ασφαλιστικές πολιτικές.
Κατάρτιση και εκπαίδευση, δια βίου μάθηση και κινητικότητα. Καινοτομία, δημιουργικότητα και η χρήση νέων τεχνολογιών πληροφορικής
Παρατηρείται εξαιρετικά μειωμένη αποτελεσματικότητα της διασύνδεσης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας. Υπάρχει απαξίωση της τεχνικής εκπαίδευσης. Είναι μειωμένη η αποτελεσματικότητα του σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού. Υπάρχει έλλειμμα αναγνώρισης της μη τυπικής και άτυπης μάθησης από την αγορά εργασίας και ανάγκη αναγνώρισής της. Υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα πιστοποίησης της άτυπης και μη τυπικής μάθησης. Υφίσταται έλλειμμα ενδοεπιχειρησιακής εκπαίδευσης των νέων εργαζόμενων και γενικότερα δια βίου μάθησης. Δεν υπάρχει πλαίσιο ενίσχυσης των κοινωνικών δεξιοτήτων των νέων. Η καινοτομία και η δημιουργικότητα δεν προωθούνται ούτε μέσα από δομές, ούτε ως κουλτούρα, ούτε ως εκπαιδευτικό αντικείμενο ούτε ως δημόσια πολιτική για τους νέους.
Κοινωνικός διάλογος, συμμετοχή και τα δικαιώματα των εργαζομένων
Υπάρχει σαφές πρόβλημα υποεκπροσώπησης των νέων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα. Οι νέοι υποεκπροσωπούνται σε θεσμούς, κόμματα, εργοδοτικές και συνδικαλιστικές ενώσεις. Δεν υφίσταται εθνική πολιτική για τη νεολαία. Δεν υπάρχει θεσμοθετημένη εκπροσώπηση των νέων πέραν του τοπικού επιπέδου αλλά και εκεί χωρίς αρμοδιότητες. Δεν υφίστανται θεσμοθετημένες δομές διαλόγου με του νέους. Οι δομές κοινωνικού διαλόγου της χώρας δεν περιλαμβάνουν εκπροσώπους των νέων. Η φωνή των νέων δεν ακούγεται επισήμως στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Κοινωνική συνοχή και ενσωμάτωση
Υφίστανται προβλήματα συνοχής και ενσωμάτωσης των νέων στις απομακρυσμένες και δυσπρόσιτες περιοχές. Σε αυτές τις περιοχές είναι εξαιρετικά μειωμένες οι ευκαιρίες εκπαίδευσης και πρόσβασης στην αγορά εργασίας.
Παρατηρείται έντονο πρόβλημα ενσωμάτωσης ειδικών και ευαίσθητων ομάδων του νεανικού πληθυσμού όπως Ρομά, μεταναστάτες, ΑμΕΑ, ομοφυλόφιλοι.
Β)
Ευρωπαϊκό επίπεδο - Προτεραιότητες
Όλα τα ανωτέρω προβλήματα πρέπει να αντιμετωπισθούν με πολιτικές και σε ευρωπαίκό και σε εθνικό επίπεδο. Πρέπει να υπάρξει άμεσα δεδομένο πλαίσιο αναγνώρισης των προβλημάτων και εύρεσης του κατάλληλου επιπέδου αντιμετώπισης. Σημαντικό βήμα πρέπει να είναι η καθιέρωση συγκεκριμένης ευρωπαϊκής και εθνικής πολιτικής για τη νεολαία, με οριζόντιες πολιτικές και χρηματοδότηση. Οι βασικές προτεραιότητες σε πολιτικό επίπεδο πρέπει να είναι η μείωση της ανεργίας και η ενίσχυση της απασχόλησης, η εκπαίδευση και η κατάρτιση των νέων εργαζόμενων
Γ) Ενδεικτικές προτάσεις
- Καθιέρωση οριζόντιας Εθνικής πολιτικής για τη Νεολαία και διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής για τη Νεολαία
- Καθιέρωση και διεύρυνση του θεσμοθετημένου διαλόγου με τους νέους για τις πολιτικές που τους αφορούν.
- Δημιουργία στεγαστικής πολιτικής για τους Νέους
- Ενίσχυση πολιτικών ουσιαστικής προώθησης της απασχόλησης των νέων, είτε σε θέσεις μισθωτής εργασίας είτε στο πεδίο της επιχειρηματικότητας και της αυταπασχόλησης
- Διεύρυνση και προώθηση της Ευρωπαϊκής Κάρτας Νέων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο
- Μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού συστήματος σε πλαίσια διαγενεακής δικαιοσύνης, διασφάλισης των δικαιωμάτων των νέων και βιωσιμότητας του συστήματος.
- Μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας με άξονες τη μείωση του μη μισθολογικού κόστους, την απλοποίηση νόμων και διαδικασιών και την ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου
- Προώθηση εναλλακτικών χρηματοδοτικών εργαλείων ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας και της αυταπασχόλησης
- Διεύρυνση και ενίσχυση δραστηριοτήτων κοινωνικής οικονομίας
- Καθιέρωση θεσμού Συνηγόρου των Γενεών για την εκτίμηση και γνωμοδότηση πάνω στα ζητήματα επιπτώσεων των σημερινών πολιτικών στις επόμενες γενεές.